Explosieve Export

03 januari 2018 - Wat vooraf ging: experts, exportlijsten en experimenten

Tijdens het vooronderzoek wilden we drie vragen beantwoorden. Waar hebben we het over? Met andere woorden: welke landen? Welke regels? Welke bedragen? Welke wapensystemen? Daarnaast wilden we onze aannames testen. En ten slotte was het vooronderzoek bedoeld om te kijken in hoeverre de open source onderzoeksmethode geschikt zou zijn voor onze doelstellingen. De redactie bestaat uit journalisten van Lighthouse Reports, de open source experts van Bellingcat en het data-team van KRO-NRCV.

Waar hebben we het eigenlijk over?
Nederland staat al jaren in de top-10 van de grootste wapenexporteurs van de wereld. Er zijn 651 bedrijven die tot de wapenindustrie worden gerekend. De belangrijkste exportgoederen zijn schepen, radar- en communicatieapparatuur en overtollig defensiematerieel.

De Nederlandse overheid publiceert elke maand een overzicht waarin is opgenomen welke vergunningen er zijn uitgegeven voor de uitvoer van ‘strategische goederen’. Dat zijn producten, stoffen en goederen die expliciet voor militair gebruik gemaakt zijn (zoals tanks en munitie), of die zowel een civiele als militaire toepassing hebben (ook wel dual use genoemd). Ook bepaalde diensten, zoals reparatie en onderhoud, software en kennisoverdracht, vallen in de categorie ‘strategische goederen’.

Behalve de maandelijkse publicaties wordt de uitvoer van militaire goederen jaarlijks besproken in een jaarrapportage. Daarin wordt ook het huidige beleid uitgelegd. De laatste beschikbare rapportage gaat over 2016: Nederlandse wapenexportbeleid in 2016.

Sinds januari 2004 (het moment dat de vergunningen voor het eerst maandelijks werden gepubliceerd) heeft de overheid duizenden vergunningen verleend voor de export van wapens naar 122 verschillende landen. Er is wereldwijd voor bijna 15 miljard euro aan Nederlandse wapens gekocht.

We selecteerden 20 vergunningen waar vraagtekens bij gezet kunnen worden. Het gaat vooral om export naar landen die geen al te beste reputatie hebben op het gebied van de mensenrechten of die betrokken zijn bij omstreden conflicten.

Spreken met experts
Wij zijn niet de eerste die dit onderwerp onderzoeken. Om in kaart te brengen waar de belangrijkste vragen liggen gingen we in gesprek met experts. We spraken onder andere met:
- Conflict Armament Research (CAR) die zelf een iTrace platform bouwden rond kleine wapens;
- Met de wapenhandelexpert van PAX;
- Met politici en verschillende betrokkenen van het ministerie van Buitenlandse Zaken;
- Met de organisatie Stop Wapenhandel, die jaarlijks een rapport uitbrengt over de Nederlandse wapenexport;
- Met onafhankelijke experts en mensen uit de industrie.

Verschillende experts gaven ons terug dat er weinig controle is nadat een vergunning eenmaal is afgegeven. Voor het ministerie van Buitenlandse Zaken is dat geen verrassing. Zij kiezen ervoor de nadruk te leggen op controle voorafgaand aan het verstrekken van de vergunning, omdat controle en handhaving achteraf lastig zijn uit te voeren.

Experiment
We deden met Bellingcat alvast een test. Wat kunnen we met een kort en doelgericht onderzoek over een specifieke wapenexport terugvinden, als we gebruik maken van open source bronnen?

De kans om daadwerkelijk iets te vinden verschilt sterk per casus. Een schip is eenvoudiger te volgen dan een communicatiesysteem. En van grondwapens die worden ingezet in drukbevolkte gebieden is meer terug te vinden, dan van (onbemande) vliegtuigen die vanuit de lucht opereren.

Er blijken redelijk veel wapens te zijn waarbij de kans op het vinden van nieuwe informatie groot is. Maar er zijn evengoed wapens waarbij het onderzoek moeilijk en saai zal zijn, en uiteindelijk misschien zonder resultaat.

 

https://dutcharms.nl/news/QZiz5X0Xcq6uA8qQoCO4y